MAHAIGANEKOA

FIGURAK:
Jarraigoa:

  • Banaka egiten den dantza, herriko elkarteak antolatua. 
  • Udaleko agintari nagusiak edo Udalbatza osoa.

Musika-tresna:

  • Kantua
  • Txistua eta danbolina

Janzkera:
Mutilen janzkera (Xemein):

  • Txapel beltza.
  • Harizko alkandora zuria, lepokoarekin; paparreko farfaila bordatuekin, alozekin edo gurutze puntuan apaindua, zenbait koloretan (bakoitzaren gustuaren arabera). 
  • Oihal edo belusezko txalekoa.
  • Gerriko gorria, urdina, beltza, zuria, berdea, zein beste kolore batekoa.
  • Telazko praka luze urdinak; praka barrenak artilezko galtzerdien barruan sartzen dira. 
  • Artilezko galtzerdiak.
  • Larruzko abarkak.

Nesken janzkera:
Busturialdeko eta Markinaldeko neska eta andrek tradizioan erabili izan dituzten jantziak erabiltzea gomendatzen dugu. Bat baino gehiago izan daitezke. Lekeition urtero abuztuan antzezten den "Euskal ezkontzan" erabilitako nesken jantziak oso egokiak izan daitezke. 

Alkatearen edo fiel erregidorearen janzkera: 

  • Kapelu luzea.
  • Harizko alkandora, lepokoarekin; paparreko farfaila bordatuekin eta alozekin apaindua. 
  • Marroi koloreko jakatxo laburra, xingola beltzez azpildua. 
  • Zeta oihalezko gerrikoa, jantziarekin bat datorren kolorekoa. 
  • Praka marroi luzeak, belaunetatik beherakoak. 
  • Zapata beltzak azpantar marroiekin, praka laburrak daramatzanerako. 
  • Aginte-makila edo lantza 

Dantzak:
Mahaiganekoa

INGURUNEA:
Geografikoa:

MARKINALDEA:

  • Xemein

BUSTURIALDEA:

  • Mendexa

Egunak:

San Migel Zaindariaren eguna, irailaren 29an. Xemeinen.

San Pedro Advincula Zaindariaren Jaia, abuztuaren 1ean, Mendexan. 

Testuingurua:

En las localidades de Mendexa y Xemein, al término de una cena era costumbre bailar esta danza que era presidida por el alcalde. También existen datos realtivos  a otras localidades, Ispaster etc. Se sube a la mesa el primer dantzari, que se acerca al alcalde, el cual le ofrece un vaso de vino, del cual beben los dos. Una vez hecho esto, comienza con una serie de pasos realizados en toda la longitud de la mesa, para en un momento determinado, subir otro y bajar el anterior, y hacer lo mismo, y así tantos participantes como se quieran. Estas evoluciones se acompañan con las coplas “Horra or goikoa” propias de cada lugar, cantadas por los participantes que permanecen sentados en torno a la mesa, y/o con la música del txistu. En Mendexa era costumbre que el primer dantzari fuera el “alguacil” y así mismo también finalizaba la danza. Mientras en Xemein, acabada la cena, se daba una vuelta a la ermita del Arcangel San Miguel, unidos de las manos en cadeneta y dirigidos por el Alcalde, que portaba un farol. Una vez terminada esta vuelta se bailaba la Soka dantza, y después subiendo a la ganbara del ayuntamiento, se hacía el “mahaigainekoak”.

Actualmente en Mendexa, se realiza en la mañana del día 1 de agosto, y en Xemein, la noche del 29 de septiembre, en el descanso de la verbena.

BIBLIOGRAFIA:
“Cancionero Popular Vasco. T.: I”. AZKUE, Resurrección Mª  de. 261 eta 262. or. eta 345 eta 346. or.
“De canciones, danzas y músicas del País Vasco”. JORDA, Enrique. 93. or.
“Xemeingo Ezpata Dantza: Dantzariak 37. alea”. AMUTXASTEGI, Felipe eta IRIGOIEN, Iñaki. 2tik 48ra bitarteko or.
“Xemeingo Ezpata Dantza: Dantzariak 49. alea. AMUTXASTEGI, Felipe eta IRIGOIEN, Iñaki. 2tik 38ra bitarteko or. eta musika-orrialdeak
“Foklor Egutegia: Dantzariak 10. alea”. EDB (Euskal Dantzarien Biltzarra). 14. or.
“Danzas de Vizcaya: Dantzariak 3. alea. IRIGOIEN, Iñaki. 27tik 35era bitarteko or.
“San Migel de Arretxinaga: Gure herria: Tradiciones y costumbres del País Vasco, T.:IV”  FELIU Corcuera, Alfredo. 143tik 158ra bitarteko or.
“Ritos de verano (I): festividad de San Juan Bautista”. GARMENDIA Larrañaga, Juan.
EDB “Dantzak eskolan” 1.  EDB  Bilbo. Mahaiganeko